Met pijn in onze harten namen we afscheid van de Togian eilanden.

Nog meer spijt kregen we toen we de x93bootx94 zagen.

Die boot vertrok vanaf Wakai. We hadden met de anderen afgesproken om in Gorontalo meteen een busje te huren met zx92n allen en dan door te rijden naar Manado om daar nog wat te duiken.

De boot zag er al niet erg vertrouwenwekkend uit. Het was een houten boot met een platte bodem. Ik denk dat we in Nederland met zox92n boot niet eens een kanaal over varen, maar deze boot moest ons in vierentwintig uur naar Gorontalo brengen over de Molukse Zee.

Beneden was een slaapzaal en boven waren acht kleine slaapcabines, maar die waren al bezet. Aan weerszijde van de cabines was een gangpad. Voor de cabines was een stuurhut en daarvoor de voorplecht. Op het dak van de stuurhut en cabines kon je ook nog plaatsnemen.

Omdat de slaapzaal smoorheet was en stampvol was met Indonesixebrs met allerhande spulletjes en etenswaar, bleven voor ons de gangpaden, het dak en de voorplecht over. In de gangpaden was echter ook nog maar xe9xe9n slaapplaats over, dus daar liet ik mijn vrouw achter omdat het overdekt was en ik ging me op het voordek installeren. De anderen zochten een plekje op het dak.

Ik weet niet of iemand van de lezers wel eens met zox92n boot over een zee is gevaren, maar ik kan je verzekeren dat hij niet echt stabiel in het water lag. Ondanks een redelijk rustige zee, deinde de boot alsof er een tropische storm woedde.

Ik had niet lang na het vertrek twee bananen gegeten en dat was ook meteen het laatste wat ik binnen kreeg.

Ik had een plekje gevonden tussen de bagage op de voorplecht en had een plunjezak als hoofdkussen.

Net toen ik de eerste misselijkheid voelde opkomen, zag ik iets dat me even mijn maag deed vergeten, maar mijn hart bijna stil liet staan. Een van de juten zakken die op de voorplecht stonden, brandde. Daar had daarnet een Indonesixebr staan roken en die had zijn peuk niet in zee gegooid, maar achter de juten zak. Kun je het je voorstellen? Een houten boot? Midden op zee?

Gelukkig had ook de stuurman het gemerkt en kwam zijn hut uit om samen met mij het vuur te doven. Dat lukte gelukkig, maar nu werd ik door het bewegen wel heel erg misselijk en zocht snel mijn slaapplaats weer op en kon zo nog net voorkomen dat het voordek nog vuiler zou worden dan het al was.

Zolang ik me vrijwel niet bewoog ging het goed met me, maar als ik mijn hoofd een beetje draaide dan draaide mijn maag mee. Vanuit mijn ooghoeken zag ik aan beide kanten van de boot mensen over de reling hangen en vreemde geluiden maken.

Wat ik toen nog niet wist, maar later van mijn vrouw hoorde, was dat in het gangpad, waar geen reling was, iedereen, behalve mijn vrouw, misselijk was geworden. Men kotste daar gewoon over elkaar heen. De stukjes zaten in het haar van mijn vrouw en wat nog erger was, de voorraad bananen was ook onder gekotst. Indonesixebrs hebben gewoon zwakke magen en worden allemaal zeeziek. Moet je je voorstellen wat voor een taferelen dat in die slaapzaal zijn geweest. Nee, dan had ik het getroffen met mijn voorplecht.

x92s Nachts ging het nog wel, want al kwam er van slapen niet veel, het was uit te houden als ik niet bewoog. Soms sloeg er een golf over de boot en dus ook over mij. Overdag klom de zon echter steeds hoger en werd de zee iets rumoeriger, wat betekende dat de frequentie van de over mij heen spoelende golven werd opgevoerd. Dat was nu gelukkig niet zo erg, want het bracht verkoeling. De zonnebrand was echter in de fietstassen en hoewel ik de fietsen op het voordek zag staan, vastgebonden aan de reling, leken ze mijlen ver weg.

Mijn humeur werd er niet beter op, maar mijn gevoel voor humor hield me overeind.

Om vijf uur in de middag kwamen we in Gorontalo aan en gek genoeg was mijn misselijkheid volkomen verdwenen toen ik de haven zag naderen. Ik stond op en liep in mijn drijfnatte kleren en met plakharen over mijn hoofd naar het gangpad waar mijn vrouw verbleef. Zij stond ook op en ze zag er met dat ondergekotste haar en gekreukte kleren heel erg slonserig uit, maar ik zag er natuurlijk niet veel beter uit. Plotseling barstten we beide uit in een gezonde schaterlach.

Onze vrienden van het eiland waren er niet veel beter aan toe dan wij.

Van het plan om meteen een busje te charteren en naar Manado te rijden, kwam dus niks terecht, want we zijn zo snel mogelijk met een busje naar het meest luxueuze hotel van Gorontalo gereden om te gaan douchen.

De kamer was zeker luxe maar in de doucheruimte kreeg ik bijna weer een hartstilstand.

Een spin zo groot als een voetbal, nou, een tennisbal dan, nou, een ping pong bal, maar wel groot.

Nu ben ik nergens bang voor, behalve voor spinnen. Ik ben als kind namelijk eens in de duinen van Scheveningen in een bunker geweest, die door de Duitsers was achtergelaten en daar moest je heel moeizaam door een klein gat naar binnen en het was er pikkedonker, maar toen ik mijn zaklantaarn aanklikte en op het plafond scheen, zag ik daar wel een paar duizend spinnen langzaam in mijn richting schuiven en zag al een horror scenario en de krantenkoppen de volgende dag x93jongen kaalgevreten door spinnen in bunkerx94. Ik was in xe9xe9n tel terug door het gat naar buiten maar sinds die tijd ben ik bang voor spinnen.

Mijn vrouw niet, die heeft hem gewoon naar buiten gebracht en zo kon ik toch nog douchen maar eerst mijn vrouw natuurlijk want de kots moest er af.

x92s Avonds zijn we met de vrienden van het eiland lekker gaan eten in de beste warung van de stad en hebben we ook nog een nachtclub bezocht en in het noorden van Sulawesi zijn alle mensen christenen dus er was drank zat om de nare smaak van de boot weg te spoelen.

De volgende dag moesten we dus een busje charteren naar Manado. Nu waren de Zwitser en de Franxe7aise wel zo verschrikkelijk zuinig dat ze net zo lang bleven afdingen tot de chauffeur boos weg liep. Lekker handig.

Maar goed, mijn vrouw en ik hoefden niet zo zuinig te zijn als die backpackers en dus charterden we samen met de Zweden een personenbusje voor ongeveer het bedrag als waar de Zwitser en Franxe7aise begonnen af te dingen.

Manado is een fantastische stad en doet bijna westers aan. Het hotel was vrij luxueus en had een hele mooie tuin, waar je x92s avond wel veel kikkers zag rondspringen en een enkele rat zag ik ook wel als ik op de veranda wat zat te drinken. Maar ratten zijn in Zuid Oost Azixeb niet echt iets bijzonders want er zijn veel open riolen.

We troffen ook de Nederlanders waarmee we de jungletocht hadden gemaakt en daar trokken we de laatste twee dagen een beetje mee op. We aten met ze x92s avonds in het centrum van het stadje. Daar hadden we een warung gevonden waar ze heerlijke satxe9 maakten. Alleen de eerst avond moest ik die van de anderen ook eten want de vlammen kwamen hun monden uit toen ze de eerste hap namen en ik hou daar nu juist van.

Vlakbij Manado heb je ook nog een van de mooiste duikplekken van de wereld, x93Bunakenx94, dus dat was weer genieten. Ook voor mij want al kon ik toen nog niet duiken, er was met snorkelen al heel veel te zien.

En toen kwam het moment dat de vakantie er op zat.

Het vliegtuig naar Singapore, daar nog een halve dag rondlopen en gauw even een nieuwe camera gekocht (lekker goedkoop daar) en dan met de grote Boeing van Singapore Airlines (de beste maatschappij ter wereld vind ik) terug naar Schiphol. Het was net juli en negentien graden, dus we hebben de fietsen uitgepakt op Schiphol. Bagage achterop en de zestig kilometer naar huis gefietst.

De film kijk ik nog vaak. Ik heb hem op dvd nu. Het zijn hele goede herinneringen aan xe9xe9n van de mooiste plekken die ik ken.

Vijf dagen in de hemel.

Kadidiri is een eiland waar je in ongeveer een dag omheen kunt roeien. Wij hebben dat overigens niet gedaan, anderen wel en die hadden daarna verbrande benen.

Op het gedeelte waar wij verbleven was een strandje dat onder de jungle uitstak.

Op dat stukje strand stonden aan de ene kant van een grote, over zee hangende rots twaalf bamboe bungalows en aan de andere kant tien bamboe bungalows. Die laatste waren van de dikke Chinees en de eerste van Wakai Cottages. De dikke Chinees had echter de palmen voor de deuren weg laten kappen om de bewoners meer van de zon te laten genieten met het gevolg dat het in die bungalows bloedheet werd en bij ons niet. Bovendien waren zijn bungalows lek en het regent nog wel eens in Sulawesi.

Wij wisten dit alles van een Engels echtpaar dat van de bungalows van de Chinees gebruik had gemaakt omdat ze wilden duiken en de Chinees had de daarvoor benodigde spullen. Na het duiken kwamen ze echter snel op hun beslissing om daar te verblijven terug.

Bij ons waren palmen voor de deur, de bungalows waren droog, koel, er stonden twee bedden naast elkaar en een tafeltje en er hing een spiegel. Op de veranda stonden twee rieten stoelen en een tafeltje. Je kon er van de ondergaande zon genieten.

Als je het water vijftig meter inliep zag je al zonder duikbril de prachtigste koralen.

Ik had wel een duikbril en een onderwaterzak voor mijn camera.

Op het eiland was geen elektrisch licht. x92s Avonds kwam xe9xe9n van de beheerders van het x93bungalowparkx94 een olielamp aansteken voor de bungalow.

Tussen de bungalows waren twee wcx92s gemetseld. Zit wcx92s gelukkig.

Er was een grote ton waar iedere dag vers water in werd gedaan, dat met een bootje van Wakai werd gehaald. De Indonesische mensen die in het restaurant werkten, brachten dat water dan met enorme manden op hun schouders moeizaam naar die ton. Vervolgens kwamen mijn vrouw en ik, twee Engelsen, twee Zweden, een Zwitser, een Franxe7aise, een Duitser en vier andere Nederlanders uit het zoute water, gooiden wat pannetjes met water uit de ton over ons heen en dan was de ton weer leeg.

Als het water op was en je wilde je toch met vers, zoet water mandixebn dan moest je ongeveer vijfhonderd meter de jungle in lopen. Daar was een natuurlijk bron en daar hing een bamboe stang met een emmertje aan een lang touw. Dat kon je gebruiken om een teiltje met water te vullen. De was moest ook daar worden gedaan.

We kregen drie maaltijden per dag. Ontbijt om ongeveer acht uur, lunch om ongeveer elf uur en diner om ongeveer acht uur x92s avonds. Het zal niemand verbazen dat we meestal vis aten, maar wat voor vis!

Alles zat bij de prijs van vijftien gulden per nacht in.

Je kon met de Indonesixebrs op de x93bootx94 mee voor een snorkeltrip, want aan schitterende koralen geen gebrek in de omgeving. Alle soorten koraal die er bestaan, zijn daar te vinden en dat maakt die eilanden zo uniek in de wereld.

Ik denk dat toeristen die met grote reisorganisaties door Sulawesi reizen niet eens van het bestaan afweten van dit paradijs en dat is maar goed ook. Op de Togian eilanden komen alleen rugzaktoeristen, globetrotters en avonturiers, kortom, mensen die het land echt willen beleven.

We brachten onze dagen door met snorkelen, duiken, lezen, eten en wassen. Tegen de avond gingen we wel eens de jungle in om de Babirusa te ontdekken. De Babirusa is een wild zwijn met omhoog gekrulde slagtanden. Een bespottelijke fout van de schepper want nu moet hij eerst zijn hele kop in het zand steken voordat hij iets aan die slagtanden kan spiesen en dan ziet hij niet meer waar hij moet prikken natuurlijk. Een wonder dat ze nog niet zijn uitgestorven. Hoewel we daar niet zeker van waren omdat we ze steeds niet konden vinden. Behalve een geraamte van zox92n beest dan, maar dat zat niet lekker meer in zijn vel.

Vlakbij de wasplaats was een klein hutje, waar een paar autochtone vissers palmwijn stookten. We haalden af en toe een bamboe met deze palmwijn, Tuak genaamd. In dit geval was het Tuak van goede kwaliteit. Als de kwaliteit niet goed is (en dat is meestal het geval), dan smaakt de Tuak naar kots en het enige verschil is dan dat in deze kots de alcohol nog aanwezig is.

x92s Avonds in het x93restaurantx94 (een bamboevlonder met een dak er boven en een keukentje er achter) speelden we een Indonesisch spel dat het midden hield tussen poolen en een vlooienspel. En verder dronken we bier, bier en ook wel bier, want in dat restaurant hadden ze begrepen dat bier in een koelkast moest staan en het restaurant was de enige plek op het eiland die elektriciteit had. Soms werd er een kampvuur gemaakt en werd er een gitaar gehaald. We sukkelden dan wel eens op het strand in slaap, maar muggen waren er nauwelijks dus dat was niet zo erg.

Een andere diersoort waarom het eiland bekend staat is de coconut krab. Een krab, die zo groot is als een volwassen voetbal. Ze zijn echter zeer schuw, dus ze waren bijna niet te vinden. Dat is maar goed ook, want Indonesixebrs die het wat minder goed voor hebben met de natuur en meer hun commercixeble belangen nastreven, vangen ze en bereiden ze voor hun gasten, met als gevolg dat ze met uitsterven worden bedreigd. De krabben dan, niet de gasten.

Wij hebben ze alleen maar bekeken. Hun naam hebben ze te danken aan het feit dat ze in de kokospalmen klimmen en er de kokosnoten uithalen en opeten. Met hun enorme scharen is openbreken ervan een koud kunstje.

Filmen kon ik ze helaas niet meer want mijn camera was meer dan stuk door een tropische regenbui toen we weer eens die babirusa tevergeefs zochten. Zelfs een enorm bananenblad boven de camera had niet geholpen en dus eindigde mijn vakantiefilm daar, hoewel ik later in Singapore op de terugreis nog een nieuwe heb gekocht en van armoede maar het hele vliegveld heb gefilmd.

Maar gelukkig kon ik voldoende opnames maken op het eiland voordat hij naar de knoppen was, zodat ik nog een filmpje op Youtube kon zetten van het onderwaterleven en het eiland.

Jullie begrijpen dat wij en vooral ik met leed in onze harten na vijf dagen afscheid namen van dit stukje wereld.

We hadden xe9xe9n geluk. De Engelsen, de Duitser, de Zwitser, de Franxe7aise en de Zweden gingen mee naar het noorden, naar Gorontalo. Vierentwintig uur over zee met x93een bootx94. Maar daarover de volgende keer want die beschrijving past niet in dit romantische stukje.

De afstand naar de volgende plaats, Padapu, was 104 kilometer.

Het eerste stuk was vals plat, maar dan net zo vals als de karaoke van de vorige avond.

Daarna zou er volgens het routeboekje een route volgen met schitterende vergezichten over de kustlijn en de zee.

Als ik schitterende vergezichten lees dan weet ik het wel. Die heb je niet als de weg vlak is en dat klopte.

Nu waren het niet van die joekels van klimmen, maar allemaal van die korte maar venijnige klimmetjes. We kwamen dus enigszins geradbraakt aan in Padapu. Het had dus beter Padapoepoe kunnen heten.

Maar ik moet bekennen dat het een zeer mooie route was geweest

Nu had ik Padapu van tevoren als een risicofactor aangemerkt. Geen bier en wel kakkerlakken. Dat van het bier bleek te kloppen, maar ik ben niet voor xe9xe9n gat te vangen en had vanaf Schiphol twee zakflacons whiskey meegenomen en dus niet voor niets.

Toen ik het kamertje van de rumah makan (eethuisje), waarin we zouden overachten, bekeek, wist ik dat er die nacht geen kakkerlakken zouden zijn. Bij het eethuisje was namelijk een gebouwtje met een halletje waaraan vier kamertjes lagen en achterin twee mandi (was) ruimtes met wc. Dat heeft het voordeel dat eventuele kakkerlakken in de wc niet verder kwamen dan die mandi ruimte maar er waren geen kakkerlakken.

Aangezien de open ramen geen horren hadden, moesten we onze klamboe ophangen. Er waren echter geen spijkers om hem aan op te hangen. We hebben daarom de hele kamer verbouwd. De eigenares was eerst wat angstig toen we met bedden en andere huisraad gingen slepen en we onze eigen spijkers in de balken gingen slaan maar toen ze onze mooie klamboe zag hangen, was alles in orde. Wist zij veel dat we hem de volgende dag weer mee zouden nemen.

Padapu is een leuk, klein dorpje. Alleen het eethuisje had electrisch licht en ook een tv, dus het hele dorp kwam daar tv kijken. Maar met ons als speciale attractie kwam daar niet veel van. Er kwamen daar waarschijnlijk nooit toeristen en zeker niet van die mooie, die nog helemaal in tact waren.

Er kwam zelfs een oud mannetje (vermoedelijk mijn leeftijd) zeer moeizaam met twee krukken helemaal naar de veranda waarop ik zat.

x93Apar kabar (hoe gaat het)x94, vroeg hij. Ik dacht dat ik dat beter aan hem kon vragen, maar antwoordde, x93kabar baik (het gaat goed)x94. Net op dat moment kwam er een vrouwtje met een kind op haar arm bij ons staan, waarvan ik dacht: x93Tjax85x85x94

In Indonesixeb was op dat moment een actie van overheidswege aan de gang. Overal stonden bordjes met daarop de tekst: x93Dua anak cucup (twee kinderen is genoeg)x94, maar zij had er pas eentje.

x92s Avonds hebben we nog met de hele bevolking van het dorp televisie gekeken.

Dat deden we meer voor die bevolking dan voor de programmax92s, want die waren nog erger dan bij ons op de commercixeble omroep.

Het stukje reis dat ik nu ga beschrijven heet in de film die ik er van heb gemaakt x93the last day on earthx94 en wordt begeleid door het gelijknamige nummer van U2.

Het was ook echt de laatste dag op aarde want daarna zouden we 5 dagen in de hemel vertoeven en daarna een dag in de hel, maar daarover later meer.

Van Padapu ging de rit naar Ampana, In dat stadje zouden we ons inschepen voor de overtocht naar de Togian eilanden.

We hadden al bedacht, dat we niet in Ampana hoefden te overnachten omdat we er wel vroeg in de middag zouden aankomen en dan konden we beter meteen de boot nemen.

We hadden echter niet op het grote aantal klimmen gerekend, die nog zwaarder waren dan die van de dag ervoor. En ook al was de rit slechts zeventig kilometer, mijn vrouw ging steeds meer naar een autootje uitkijken. Ze had blijkbaar nog steeds stijve benen.

Hoe ze het voor elkaar krijgt weet ik niet, maar altijd als het zwaarste stuk net begint, kan zij een auto aanhouden. Dat het zwaarste stuk net begon wisten we natuurlijk niet, maar dat wist ik later wel.

En niet zomaar een auto. Een reclame auto van Bir Bintang, Heineken dus.

Anker bier is Amstel en Bintang is Heineken. Mijn vrouw werd dus door Heineken ontvoerd, maar liet het zeer gewillig gebeuren.

En ik maar klimmen, klimmen en klimmen. Natuurlijk was het wel weer een schitterende route. Op een gegeven moment zag ik de Togian eilanden in de verte liggen. Vanaf daar leek het me helemaal niet zeven uur varen, maar toen had ik onze boot nog niet gezien.

In Ampana aangekomen was ik blij dat we daar niet hoefden te overnachten, want het enige losmen dat er was, zag er niet uit zo smerig en de x93bedieningx94 had eigenlijk liever niet dat je bleef.

Van mijn vrouw echter geen spoor. Het Bir Bintang wagentje stond er wel. Dus ik maar ergens een Bir Bintankje pakken.

Toen ik na een half uurtje maar weer eens ging kijken, was ze er. Ze had een bootje geregeld en dat lag voor ons klaar. Het was half twee, dus we gingen op een muurtje zitten wachten. Het meisje dat de tickets had verkocht, had gezegd dat we om twee uur uit zouden varen.

Dus toen om drie uur de boot vertrok had ik een behoorlijk harde kont.

De fietsen waren op de voorplecht van de smalle motorboot gebonden met een zeil er omheen.  Dus wij weg. Het motortje kwam na een hele tijd peddelen eindelijk op gang. Aan de vorm van de eilanden te zien naderden we niet echt hard. En toen we die eilanden eindelijk bereikt hadden, bleek dat we er nog kilometers omheen moesten varen voor we bij Wakai aankwamen. Je moet je dat bootje ook echt niet luxe voostellen hoor. Het was iets groter dan een uitgeholde boomstam met zowel rechts als links een houten drijver en een soort buitenboordmotor, die verdacht vaak haperde. Wij zaten op gewone houten bankjes en omdat er nog wat x93bemanningx94 meeging, hadden we weinig ruimte om ons te bewegen en dan kunnen zeven uren lang duren. Gelukkig werden het er maar zes, maar na dat eerste uur op dat muurtje werd mijn kont er niet beter op.

Wel zagen we onderweg dolfijnen en een fantastische zonsondergang.

Het meisje dat de tickets had gegeven had tegen de visser die ons vervoerde gezegd, dat hij ons naar Wakai Cottages moest brengen. Dat wilden wij namelijk want Wakai Cottages stond bekend om de prima service, de natuurvriendelijkheid omdat ze de prachtige koralen bij de eilanden in tact houden en ze hadden cottages op het eiland Kadidiri en daar wilden we de volgende dag naar toe.

De visser bracht ons echter naar de pier van een kuthotel. Sorry voor het woord, maar het was het eerste woord dat me te binnen schoot toen ik het zag. Het behoorde aan een dikke chinees die ons al op stond te wachten. Hij vertelde dat hij ook cottages op Kadidiri had en ook een duikbasis.

Moesten we om acht uur x92s avonds nog een kilometer gaan fietsen in het donker en een dikke plakkerd afschudden.

Bij Wakai Cottages werden we echter door mr. Rixan, de eigenaar, gastvrij ontvangen, kregen we een waar feestmaal en een prima bungalow. Het zou onze laatste bungalow op aarde zijn voor we in de hemel kwamen. Kadidiri!

Na de jungletrek was het de volgende dag weer fietsten geblazen.

Mijn vrouw fietste dit keer ook mee, want we hadden in het routeboekje gelezen dat de weg alleen maar naar beneden ging. Dat vind ik het fijne van bergen. Als je ergens omhoog gaat, dan ga je ook wel weer een keer naar beneden en nu moesten we van 2100 meter naar de kust.

Het was maar goed dat we daalden trouwens want mijn vrouw had stijve benen.

Na twintig kilometer was er een zijweg en op de hoek stond een bordje met een pijltje en de mededeling dat er iets te zien zou zijn als we die weg insloegen. Wat wisten we niet precies, want we kunnen ons weliswaar behelpen in het Maleis maar deze tekst ging onze taalpetten te boven.

We zijn echter zeer nieuwsgierig en onderzoekend, dus reden we die zijweg in.

Hij voerde ons langs twee kampongs en tijdens dat ritje begon mijn vrouw een beetje in zichzelf te mompelen. Ik hoorde niet wat ze zei, maar begreep meteen dat ze met God praatte want het was een zandpaadje dat behoorlijk steil naar beneden liep. Nu was dat natuurlijk niet zo erg, maar we moesten ook nog terug.

Op een gegeven moment ging de weg bijna loodrecht naar beneden voor ons gevoel. Dat werd te gek, maar omdat we een oorverdovend lawaai hoorden, zetten we de fietsen tegen een hekje op slot en liepen het pad af. Na tweehonderd meter kwamen we bij een enorme stroomversnelling, waarbij zox92n twintig bejaarden stonden te fotograferen. Vlamingen aan hun taal te oordelen.

Het was geen waterval, maar door het hoogteverschil werd het water uit het riviertje zo verschrikkelijk voortgestuwd, dat een enorme, kolkende, wit schuimende massa ontstond.

Na de gebruikelijke filmshots begonnen we de weg terug.

De benen van mijn vrouw werden steeds stijver.

Gelukkig viel de afstand naar de hoofdweg mee. Daar vervolgden we de heerlijke afdaling naar Poso, dwars door de schitterende jungle.

Poso is een havenstadje. We hadden een redelijk hotel aan de zee. Beter is er gewoon niet.

Onze kamer had twee bedden, airco en een tv die het niet deed. Er was een douche en een wc, maar het water van de douche liep door een gat in de muur zo de zee in en ik vermoedde dat het met het water en de andere inhoud van de wc niet anders zou zijn, dus we hebben daar maar niet in zee gezwommen.

De airco had wel het voordeel dat er geen kakkerlakken kwamen.

Aan het einde van de middag heb ik nog wat travelercheques bij een grote bank ingewisseld. Ik kreeg een miljoen roepiax92s en voor het eerst van mijn leven was ik miljonair.

x92s Avonds gingen we uit eten in een restaurant aan het water, waar we op een terras tijdens het eten van de ondergaande zon konden genieten. Tijdens dat romantische proces hoorden we plotseling iemand verschrikkelijk krijsen. Ik wilde net te hulp schieten, maar zag net op tijd dat de man een microfoon in zijn hand had.

We bleken in een karaoke terecht te zijn gekomen en dat is normaal al vreselijk, maar in Zuid Oost Azixeb is het een ware hel. Niemand kan daar zuiver zingen.

En als je denkt dat men er net zoals bij ons vaak een geintje van maakt dan vergis je je lelijk.  Alles geschiedt met volledige overgave en zo hard mogelijk.

Zelf vonden ze het prachtig, maar ik kreeg bijna geen hap meer door mijn keel.

Voor we het wisten waren we weer terug in het hotel en daar hebben we nog een tijdje stil voor ons uit starend na zoveel leed op de veranda gezeten. Maar eindelijk dronk ik daar weer eens een koud biertje, want in Indonesixeb hebben ze bijna overal wel koelkasten, maar die zijn voor het eten en niet voor de drankjes. Behalve in dat hotel.

De volgende dag zijn we met de boot van het hotel het meer overgestoken naar Tentena. We ontmoetten op de boot twee andere Nederlandse fietsers. Een echtpaar van ergens achter in de veertig denk ik. Leuke mensen. Zij en wij zouden een dag in Tentena doorbrengen en we spraken af om een gids te zoeken en een jungletocht te maken.

We hoefden in Tentena niet naar een gids te zoeken, want de gids vond ons.

Hij bleek al op de boot naar Tentena aanwezig te zijn geweest en had gezien dat we fietsen bij ons hadden. Daar had hij ons niet aangesproken omdat hij, ervaren als hij was, wel wist dat zijn kans nog misschien wel zou komen. Of we zouden de dag er op meteen verder fietsen en dan zouden we hem toch niet nodig hebben, of we zouden langer blijven.

Het was een wat oudere, kleine, magere, gespierde man met een kale kruin, omringd door grijs haar.

Toen we op de dag van de boottocht van Pendolo naar Tentena tegen de avond (en dat is in Sulawesi klokslag 18.30 uur) terugkwamen van een wandeling en een geschikte warung zochten om wat te eten, kwam hij een coffeeshop uit en nodigde ons uit om wat te drinken.  De coffeeshop bleek van hem. Een coffeeshop heeft in Indonesixeb een geheel andere functie dan bij ons. Je kunt er namelijk koffie krijgen. Verder zijn er altijd gidsen.

Hij vertelde dat wij hem opgevallen waren met die fietsen en vroeg of we nog bleven en een gids nodig hadden. Wij vertelden dat we de volgende dag met twee andere mensen samen een jungletrip wilden maken en vroegen zijn naam. Hij heette Miguel. Ik wist meteen dat ik niet hoefde te proberen af te dingen op de prijs en ook dat we de volgende dag goed zaten, want onder andere zijn naam werd genoemd in x93the lonely planetx94 als een van de beste gidsen in Tentena.

De volgende dag reden we met een busje naar de voet van een waterval waar de tocht begon. We waren om 6.30 uur vertrokken, want dan had je de meeste kans om dieren (apen vooral) te zien. In Sulawesi is het zien van apen een probleem omdat er een schuwe soort Makaak apen zit. In Java, Sumatra en Thailand moet je bij Makaken juist oppassen dat ze niet je spullen onder je handen vandaan jatten, hetgeen mij al eens een rolletje pepermunt en mijn vrouw een Rayban zonnebril heeft gekost. Vrouwen zijn nu eenmaal altijd duurder uit.

Miguel hield onderweg een jongen aan en vroeg of hij als drager wilde meegaan, want Miguel had eten en drinken voor ons bij zich.

Vanaf de voet van de waterval ging het behoorlijk steil omhoog. Achter de waterval bleek dat de stroom die uitmondde in de waterval vanuit de diepte van de jungle kwam en dat er daar veel meer watervalletjes waren.

Er was geen pad. Er was alleen het geluid van onze voetstappen en de fluitende jungle. Fluitend omdat er een soort insecten hoge tonen produceerden.

We klommen over rotsblokken en omgevallen bomen, we waadden regelmatig tot onze kniexebn in het water van de stroom, we kropen tussen lianen door, we zagen de mooiste vlinders die ik ooit heb gezien. Enorme beesten. Maar geen apen.

Het lopen op mijn sandalen, die ook nog glibberig werden van het water, ging niet gemakkelijk, want op de oneffen grond slipte mijn voet nogal eens van mijn zool af en dan hing de sandaal aan mijn voet te bungelen. Maar het kon gelukkig in dit stuk jungle geen kwaad. Er waren geen bloedzuigers. Dat had ik ook niet verwacht anders had ik wel dichte, hoge schoenen en sokken aan gedaan, maar ik had Miguel er niet voor aan gezien dat hij naar een stuk jungle met veel slangen en bloedzuigers zou gaan.

Maar misschien was het beter geweest om net als Miguel op slippers te lopen of zoals de jongen, op blote voeten. Maar ja, Indonesixebrs lopen op blote voeten waar wij westerlingen het zeker niet zouden kunnen.

Na een paar uur lopen, kwamen we bij een grotere waterval, waarbij een bamboe vlonder was gebouwd. Het bleek onze picknickplaats. Chocolade brood met zeer pittige nasi goreng

Maar eerst onder aan de waterval zwemmen.

Vrolijk fluitend sprong ik als eerste in het water en kreeg meteen bijna een hartstilstand van de kou.

x93Is het lekker?x94, vroegen de anderen. Met veel moeite kon ik er zonder dat het opviel uitbrengen x93ja, heerlijkx94. Ik dacht x93ik de lul, zij ook de lul.x94

Bij de picknickplaats waren enorme felblauwe en roodbruine vlinders.

Maar geen apen.

Na de lunch ging het verder. Nu volgden we niet langer de stroom en hoefden niet meer te klimmen. Het ging meer naar beneden en dat is eigenlijk nog lastiger omdat je wegglijdt.

Na een uurtje lopen zag ik voor het eerst tijdens al die reizen langs het x93padx94 waar we liepen een enorme slang kruipen. Het leek meer een reuzenregenworm maar het was een slang.

Normaal zijn slangen allang weg als je komt, want je kan nog zo zachtjes lopen, zij horen het of voelen het, maar deze kroop op zijn gemakje naar zijn holletje.

Om half drie waren we de jungle weer uit. Op de plaats waar we de jungle verlieten stond het busje al te wachten.

Het was een vermoeiende tocht geweest die nog een nasleep bij mijn vrouw zou krijgen voor wat betreft haar beenspieren, maar wel een fantastische tocht. En we hadden alle vier nog genoeg energie over om naar een nabij gelegen stil strandje te fietsen en daar te gaan zwemmen.

Er waren twee vissers die met hun uitgeholde boomstammen net wilden uitvaren.

Ze hadden harpoenen bij zich. Toen we ze gefotografeerd hadden, bogen ze en zeiden ze x93Terima Kasihx94 (dank u wel). Dat is wel anders dan in Sri Lanka want als je daar mensen fotografeert dan zeggen ze x93You Moneyx94.

Wij zeiden x93sama samax94 (tot je dienst) en gingen lekker zwemmen in het lauwe water met de jungle als groen decor. Grandioos.

x92s Avonds aten we in het restaurant van het hotel de plaatselijke lekkernij, gebakken aal.

De aal was enorm maar ook enorm vet. We aten dus maar een klein stukje en zijn toen snel naar onze kleine Warung gegaan waar ze overheerlijke mihoen goreng konden klaar maken.

De volgende dag zouden we naar Poso fietsen. Niet met de andere fietsers want die gingen eerder weg dan wij omdat zij nog een stukje verder wilden dan Poso maar dan net de andere kant als waar wij heen wilden na Poso.

Mijn vrouw voelde x92s avonds al haar beenspieren behoorlijk dus dat beloofde wat.

Mijn vrouw had het al enkele dagen eerder, bij het lezen van het routeboekje, gezegd: x93Ik ga niet die klim doenx94 en gelijk had ze, kwam ik al snel achter.

Ze had in Mangkutana de eigenaar van het hotel gecharterd om haar met fiets en al in zijn busje met airco naar Pendolo te brengen, driexebnnegentig kilometer verderop.

Ik ging niet mee in het busje. Daar krijg je mij echt niet in als we een fietsreis doen. Ik blijf altijd fietsen.

Wat ben ik toch ook een ontzettende boerenlul wat dat betreft.

In het routeboekje was de rit naar Pendolo al aangegeven als een rit met een zeer zware klim van ongeveer vijfentwintig kilometer. In de praktijk waren het echter veertig loodzware kilometers. Degene die het routeboekje had samengesteld had ongetwijfeld zelf in een busje gezeten.

Mijn vrouw dus met fiets en alle bagage met het busje mee en ik alleen op pad.

Bijna had mijn vrouw toch nog moeten fietsen, want de vrouw van de eigenaar was het er in het geheel niet mee eens dat hij alleen met mijn vrouw op pad ging. Het hotel werd bovendien bezocht door truckers die, voor ze de zware rit naar Pendolo met hun vrachtwagens gingen maken, in dat hotel overnachtten. Dus was het behoorlijk druk voor de vrouw van de eigenaar als hij er niet was.

Bij kilometerstand zeventien begon de klim en meteen al lekker steil. Na drie kilometer klimmen kwam mijn vrouw vrolijk zwaaiend vanuit het busje voorbij. Ik deed net alsof ik razendsnel klom en toen ze de bocht om was stapte ik even af om uit te blazen.

Het was tweexebndertig graden en de zon klom steeds hoger aan de hemel. Hoewel men in Indonesixeb links rijdt, reed ik vaak rechts omdat daar de meeste schaduw van bomen was. Ik wipte eigenlijk steeds heen en weer over de weg om van schaduw naar schaduw te rijden. Rijden in de schaduw scheelde meteen tien graden.

Dat rechts rijden leverde geen problemen op, want hoewel het de hoofdweg was, was er vrijwel geen verkeer. Slechts sporadisch kwam er een wagen tegemoet of achterop en die hoorde je al kilometers ver aankomen aan het gerammel en het getoeter bij iedere bocht van de weg. Het was bijna steeds doodstil en er waren trouwens ook nergens kampongs dus mensen kwam je helemaal niet tegen. 

Tijdens het klimmen stopte ik regelmatig om even uit te blazen. Oh nee, om te filmen natuurlijk. Stel je voor, uitblazen! Dat doe je niet als fietser. Maar ik moest natuurlijk filmen anders weet je later niet meer hoe mooi de route was. En mooi was hij. Je had schitterende vergezichten. Bergen vol met jungle. Nog niets te merken van de boskap hier gelukkig. Een grote variatie aan bomen en planten. Geen oliepalmen hier. Wel  veel andere soorten waarvan ik helaas de namen niet weet. Hier en daar wel van die bananenpalmen met hun enorme bladeren die als paraplu kunnen dienen als het regent. Maar regenen deed het niet. Integendeel.

Soms keek ik aan de kant van de weg naar beneden en dan zag ik de weg naar boven kronkelen en dan kon je goed zien hoe steil de weg eigenlijk was, want je zag dat je in korte tijd een enorme hoogte had overbrugd. Tijdens het fietsen zag je niet zo dat het erg steil was omdat de jungle mee omhoog liep. Je voelde het alleen aan het trappen. De kleinste versnelling was af en toe echt noodzakelijk.

Op kilometerstand achtentwintig was er een eerste afdaling tot aan een fantastische waterval, daarna ging de klim weer verder.

Bij de waterval was echter ook een winkeltje waar ik meteen mijn twee bidons met mineraalwater vulde en ook nog eens twee flessen mineraalwater in mijn stuurtas propte, want de komende vijftig kilometer zou ik weer xe9xe9n zijn met de jungle. Ik friste me wat op onderaan de waterval en vervolgde mijn helletocht.

Een boomgrens heb je niet in Sulawesi, maar een pijngrens beslist wel en die had ik al ruim overschreden toen ik op de top was op zevenenvijftig kilometer. Veertig kilometer had ik geklommen met stijgingspercentages van zes tot vijftien procent. Het was zwaarder dan de Alpe x91d Huez en zelfs zwaarder dan de  Mont Ventoux, die ik beide al had gefietst. Nog nooit had ik echter in al die jaren dat we in de tropen fietsten een mooiere route gezien.

De junglegeluiden waren bovendien puur en vrijwel niet bedorven door verkeersgeluiden. Hoe sterk is de eenzame fietser, spookte door mij hoofd. Hij was sterk. Ik was om tien voor acht x92s morgens vertrokken voor de driexebnnegentig kilometer lange fietstocht en om kwart over drie x92s middags was ik op de top van de berg. Het klimmen was voorbij, nu echter nog de zesendertig kilometer naar Pendolo.

Daar, op de top, had het routeboekje dit keer een prettige verrassing voor me in petto.

Men was vergeten te vermelden dat er nu een afdaling van dertig kilometer kwam. Heerlijk.

Maar ik had weer te vroeg gejuicht.  De weg naar beneden was zeer slecht en het begon juist nu wat te regenen dus hij werd ook nog eens zeer glad. Lekker naar beneden zoeven was er dus niet bij.

Toen ik in Pendolo aankwam was het gelukkig weer droog. Er was een goed hotel aan het Posomeer. Mijn vrouw was er. Ze zat voor de bungalow en zag er zeer fit uit. Ik niet blijkbaar want ze keek bezorgd naar me.

Ik dacht dat ik nog vrij fit was, maar toen ik lekker ontspannen wilde gaan zwemmen in het meer om de vermoeidheid en het zweet weg te spoelen, kreeg ik, zodra ik tot mijn middel in het water stond, in beide benen kramp.

x92s Avonds heb ik met Daisy, een serveerster uit het restaurant en een paar jongens en andere meisjes nog wat gitaar gespeeld en gezongen. Zij zongen indonesische liedjes die ik ook probeerde mee te spelen en ik speelde rocknummers die zij probeerden te begeleiden. We hebben heel wat afgelachen.

De eerste etappe was ongeveer honderdvijfendertig kilometer. Dat hakte er dus meteen flink in.

Toch hadden we er over nagedacht.

De eerste tien kilometer moesten we weliswaar flink klimmen, maar daarna volgde een afdaling van zestig kilometer. Dwars door de jungle, die tot aan de weg reikte. Boven onze hoofden cirkelde een zeearend. Zolang het geen gieren zijn, hebben wij er geen moeite mee, maar gieren komen niet voor in Sulawesi.

Fietsen door de jungle is veel intensiever dan in een busje door de jungle.  Als je fietst ruik je de bedwelmende geuren van wild, brugmansiax92s,  maflesiax92s, durian vruchten en dieselolie en je hoort de stilte, die slechts wordt onderbroken door cicades, het geroep van de arend, het gekrijs van de apen en het getoeter van de busjes en die toeteren in Indonesixeb heel wat af. Een man zonder toeter is geen man en dat bedoel ik niet dubbelzinnig.

Toch viel het verkeer erg mee en dat terwijl het toch de hoofdweg van Sulawesi was, dus zeg maar een soort A4.

We dronken koffie bij mijnheer Luther, een oud K.N.I.L militair die goed Nederlands spreekt. Hij had toen we aankwamen ruzie met een paar Fransen, die op zijn terras wel fotox92s hadden gemaakt van het schitterende uitzicht, maar niets wilden drinken of betalen. Echte Fransen dus. Het uitzicht was daar niet te beschrijven zo mooi en ik beschrijf het dus maar niet. Een Nederlandse projectontwikkelaar had daar allang een luxe hotel gebouwd, maar mijnheer Luther had alleen maar een restaurantje met twee kamers die je kon huren voor omgerekend vijfenzeventig eurocent per nacht per kamer.

Wij moesten echter door.

Na de zestig kilometer afdaling was de weg verder vlak maar het was zeer heet dus kwamen we bezweet bij onze overnachting in Massamba.

Waar ik vooraf al bang voor was, kwam helaas uit.

Massamba was zox92n typisch plaatsje waar maar xe9xe9n Losmen (afgeleid van het Nederlandse woord Logement) was en dat was er eentje waar de kakkerlakken moeilijk te vermijden zijn. Nu doen kakkerlakken mij niets zolang ze buiten zijn en ik ook. Ben ik echter in mijn kamer en zijn zij daar ook, dan slaap ik niet rustig. Kakkerlakken zijn namelijk nogal gesteld op mensen en vooral hun etensresten en ik slaap met mijn mond open en ondanks het tandenpoetsen blijft er nog wel eens een restantje vlees tussen mijn tanden zitten.

Nu schijn je die beesten niet te mogen doodtrappen want dan komen er larven vrij en ben je op den duur nog verder van huis, maar dat was ik al dus dat maakte in mijn geval niet uit. Je moet ze op hun rug leggen was me verteld, dan gaan ze vanzelf dood want ze kunnen zichzelf niet omkeren.

Maar ja, ik ben een dierenvriend. Ik hou van dieren dus ik laat ze niet lijden en trap die kakkerlakken gewoon dood.

Het bijkomende probleem in Massamba was echter dat het licht in het dorpje uitviel en dat we de batterij van onze zaklantaarn waren vergeten op te laden. Het enige voordeel van de stroomuitval was, dat de plaatselijke moskee x92s morgens om vier uur ook erg rustig was.

Uiteraard werd het x92s morgens weer licht na een lange, bange nacht.

De rit naar onze volgende stop, Mangkutana, was gelukkig niet zo lang en die plaats had een hele grote kerk en een redelijk luxe hotel met airco en een toilet zonder gaten in de grond zodat we verzekerd waren van een rustige nacht. De rit was wel erg warm, want het was wel vijfendertig graden maar we reden langs plantages met oliepalmen en die boden voldoende mogelijkheden om af en toe de schaduw op te zoeken en dat scheelt toch al gauw tien graden.

De grote Boeing had ons naar Singapore gebracht en van daaruit waren we naar Ujung Pandang op Sulawesi gevlogen.

Een jaar eerder hadden we van hieruit langs de westkust naar het noorden, naar Rantepao gefietst. Rantepao is het centrum van de Tana Toraja, een stam die in de maanden juni, juli en augustus, de droge maanden in Sulawesi, enorme begrafenisceremonies houdt. Dat jaar waren we drie dagen in Rantepao gebleven en hadden zox92n ceremonie meegemaakt. Zeer indrukwekkend, maar niet iets voor de Partij van de Dieren moet ik zeggen.

We zijn toen vanaf Rantepao via de oostkust naar het zuiden, naar Ujung Pandang teruggefietst. Nu gingen we naar Centraal en Noord Sulawesi.

Het hotel in UJP was al geboekt. Een luxe hotel aan zee met zwembad en bar. We kenden het nog van het jaar ervoor. Toen konden we geen gebruik maken van het zwembad omdat er een groep Australische mariniers in rond plonsten. Hun boot lag in de haven en daar hadden zij ook moeten blijven. Ze dronken namelijk tot laat in de avond liters bier in het zwembad en gaven zich daarna geheel bloot aan de moslim meisjes die hen bedienden. De MP heeft ze x91zachtzinnigx92 verwijderd, hetgeen het hotel nog een glazen deur kostte. Het was wel een leuk tafereeltje geweest voor mensen met een jetlag.

Dit jaar waren er geen mariniers in het zwembad, maar helaas voor ons ook geen water. Het werd namelijk gerestaureerd.

Meteen vanaf het vliegveld reden we met het busje dat ons ophaalde naar de plaatselijke reisagent om voor de volgende dag een transfer naar Rantepao te regelen. Rantepao lag ongeveer vierhonderdvijftig kilometer naar het noorden en dat stuk kenden we al.

De manager zette in op tweehonderdvijftigduizend rupiah (ongeveer honderd euro). We eindigden op honderdvijftigduizend rupiah.

x92s Avonds aten we heerlijk vis aan een van de vele visstalletjes tegenover Fort Rotterdam, een voormalig Nederlands fort, dat door alle Nederlanders wordt bezocht. Slechts weinigen weten dat het fort een bijzondere bibliotheek heeft, die beheerd wordt door een stokoude Indonesixebr die heel goed Nederlands spreekt en Nederlandse les geeft aan van heinde en ver komende jongens en meisjes die gids willen worden. Er zijn daar boeken uit de zeventiende eeuw met tekeningen van het oude fort.

Een jaar eerder hadden we gegeten in het langste restaurant ter wereld. Dat is niet echt een restaurant, maar een lange rij van wel tweehonderd etensstalletjes langs de x91boulevardx92. Je kunt er van alles krijgen. Nasi Campur, Mihoen Goreng, Pisang Goreng, Spekkoeken en nog veel meer. Je kunt bij het ene stalletje het voorgerecht nemen, bij een ander het hoofdgerecht en bij weer een ander het toetje. Je moet dan wel rekening houden met mee-eters.

De stalletjes staan op de stoep aan de middenweg. Achter de stalletjes staan tafels en stoelen waar je kunt eten. Naast die tafels en stoelen is een muurtje en achter het muurtje een talud

Op dat muurtje en talud lopen ongeveer tienduizend kakkerlakken die een graantje willen meepikken. Op hun beurt worden zij weer gegeten door ongeveer duizend ratten.

Het beste wat je kunt doen, is onverstoorbaar dooreten.

Bij de visstalletjes heb je geen last van beesten. Je kunt er uitstekend gebakken vis krijgen in overheerlijke saus. Je krijgt er nasi putih, pittige groente en chilix92s bij en een kommetje water om je vingers te spoelen, want er wordt met de handen gegeten. De rechterhand welteverstaan, want met de linkerhand word je geacht een zekere plaats af te vegen. Toiletpapier kent men niet, daarom pikken wij altijd een paar rollen mee uit het eerste, luxe hotel voor onderweg.

Rantepao was snel bereikt met het busje. De fietsen pasten er gemakkelijk in.

In Rantepao troffen we enkele vrienden van het jaar ervoor. Yakobus, onze gids bijvoorbeeld, waarmee we schitterende wandelingen door de jungle hadden gemaakt en de begrafenisceremonie mee hadden bezocht. Hij spreekt redelijk Nederlands en noemt het meisje achter de balie van hotel Indra, waar we overnachtten, x93lekkerrrrrrr kontjex94 en ik kon dat alleen maar beamen.

Rantepao is een leuk stadje en het fijne van de Tator is, dat het christenen zijn, want dat betekent dat er bier is.

In die kleine moslimdorpjes valt dat altijd zwaar tegen en kom ik niet aan mijn dagelijkse portie alcohol.

Rantepao was de start van onze zeshonderdvijftig kilometer durende fietstocht. Hotel Indra was voorlopig onze laatste luxe.